Nghệ thuật làm như không: làm việc mà không gồng

Một danh sách công việc đã hoàn thành chưa chắc cho biết bạn đã trải qua ngày hôm ấy như thế nào. Có khi việc đã xong nhưng tâm trí vẫn tiếp tục kiểm tra, so sánh và đòi hỏi thêm. Trong Quan sát tỉnh biết — Nghệ thuật làm như không, Phương Bùi chú ý đến trạng thái bên trong khi hành động: mình đang tham gia công việc hay đang dùng công việc để bảo vệ một hình ảnh về bản thân?

Nghệ thuật làm như không không phải bỏ việc

Tác giả mô tả “làm như không” là làm trong sự hiện diện. Bạn vẫn gửi email, họp, chăm sóc gia đình và đưa ra quyết định. Cụm từ này không phải lời khuyên bỏ kế hoạch, không cần nỗ lực hoặc mặc mọi việc cho hoàn cảnh. Điều được quan sát là những lớp thúc ép có thể đi cùng công việc: phải đúng ngay, phải được khen, không được để ai thấy mình chưa biết.

Ví dụ, một báo cáo cần sửa số liệu là yêu cầu công việc cụ thể. Ý nghĩ “nếu báo cáo chưa hoàn hảo thì mình không có giá trị” là phần áp lực được thêm vào. Hai điều có thể cùng tồn tại, nhưng không cần được xem là một. Nhận ra sự khác biệt giúp bạn tập trung vào điều cần sửa mà không biến mỗi sai sót thành một cuộc xét xử bản thân.

Nhận ra những vai mình đang cố giữ

• Người giỏi: cảm thấy mình không được phép hỏi hoặc thừa nhận chưa biết.
• Người làm được mọi thứ: ngại xin hỗ trợ dù khối lượng công việc đã vượt sức.
• Người hoàn hảo: tiếp tục sửa những chi tiết không còn phục vụ yêu cầu thực tế.
• Người luôn mạnh mẽ: che đi sự mệt mỏi để giữ một hình ảnh quen thuộc.

Cuốn sách không kết luận rằng các vai trò đều xấu. Một vai trò có thể đi cùng trách nhiệm và sự tận tâm. Vấn đề cần nhìn là lúc ta đồng nhất toàn bộ giá trị của mình với vai ấy. Khi đó, một góp ý nhỏ có thể được nghe như sự phủ nhận cả con người, và công việc dễ trở thành nơi liên tục chứng minh rằng mình xứng đáng.

Quan sát trong khi vẫn hành động

Trước một việc khó, bạn có thể nhận ra vai đang căng, hơi thở đang gấp và đầu đang lặp câu “mình phải làm được một mình”. Sau khi thấy điều ấy, hãy nhìn yêu cầu thực tế: việc cần hoàn thành là gì, thời hạn nào quan trọng, có thể nhờ ai hỗ trợ? Một quyết định như hỏi thêm thông tin hoặc phân chia công việc vẫn là hành động, nhưng không nhất thiết được dẫn bởi việc giữ hình ảnh.

Nghệ thuật làm như không cũng có chỗ cho kế hoạch và kiểm tra chất lượng. Những việc liên quan đến an toàn, tiền bạc hoặc cam kết cần sự cẩn trọng phù hợp. Bớt kiểm soát không có nghĩa là bỏ kiểm tra. Bạn có thể theo dõi tiến độ, trao đổi rõ trách nhiệm và điều chỉnh khi có dữ liệu mới, thay vì yêu cầu mọi thứ phải theo ý mình ngay từ đầu.

Làm phần việc của mình và nhìn rõ giới hạn

Một ngày nhẹ hơn có thể bắt đầu bằng việc làm một việc một lúc, dừng trước khi phản hồi trong bực bội hoặc nói rõ rằng mình cần thêm thời gian. Những lựa chọn ấy không làm toàn bộ áp lực biến mất. Chúng đưa sự chú ý về cách mình đang làm và những điều có thể điều chỉnh. Nếu khối lượng công việc thật sự quá tải, việc giảm tải và nghỉ ngơi vẫn cần được xem xét.

Phương Bùi dùng nghệ thuật làm như không để gợi mở một cách sống giữa công việc, không phải đứng ngoài cuộc đời. Bạn không cần biến sự thảnh thơi thành mục tiêu phải đạt bằng mọi giá. Có thể bắt đầu từ việc nhận ra một lần mình đang gồng, nhìn lại yêu cầu thực tế và làm bước tiếp theo với sự chú ý vào việc trước mặt.