Bài viết
Quan sát tỉnh biết: thấy rõ mình trong đời sống
Tác giả Phương Bùi
Ngày xuất bản
Quan sát tỉnh biết bắt đầu từ việc nhận ra thân thể, cảm xúc, suy nghĩ và cảnh đang diễn ra. Bài viết giới thiệu góc nhìn của Phương Bùi cùng những tình huống gần gũi để bạn hiểu và thử quan sát ngay trong sinh hoạt.
Bạn đang nghe người đối diện nói, nhưng trong đầu đã chuẩn bị câu trả lời. Bạn đang ăn, nhưng tâm trí vẫn ở trong một cuộc họp vừa kết thúc. Những khoảnh khắc quen thuộc ấy là điểm khởi đầu của cuốn Quan sát tỉnh biết — Nghệ thuật làm như không. Phương Bùi hướng người đọc về cách mình đang hiện diện trong việc đang làm, thay vì chỉ quan tâm việc ấy đã xong hay chưa.
Quan sát tỉnh biết là gì?
Theo cách trình bày của tác giả, quan sát tỉnh biết là thấy rõ những gì đang xảy ra bên trong và bên ngoài như chúng đang là. Bạn nhận ra cảm giác trong cơ thể, cảm xúc vừa xuất hiện, dòng suy nghĩ đang chạy và cảnh trước mắt. Điểm đáng chú ý là sự khác biệt giữa điều đang xảy ra với những phán xét hoặc câu chuyện mình thêm vào sau đó.
Nếu một người quen đi ngang mà không chào, điều quan sát được là họ đã đi ngang và chưa chào bạn. Ý nghĩ “họ coi thường mình” có thể xuất hiện rất nhanh, nhưng vẫn là một cách diễn giải. Quan sát tỉnh biết mời bạn thấy cả sự việc lẫn suy nghĩ ấy. Khi cần, bạn vẫn tìm hiểu nguyên nhân; chỉ là không phải kết luận ngay từ ý nghĩ đầu tiên.
Thân, tâm và cảnh trong cùng một khoảnh khắc
- Thân: cảm nhận tư thế, điểm tựa, hơi thở và những vùng đang căng hoặc dễ chịu.
- Tâm và trí: nhận biết cảm xúc, kỳ vọng, mong muốn và dòng suy nghĩ vừa xuất hiện.
- Cảnh: nghe lời được nói, nhìn việc trước mặt và nhận ra những thông tin thực sự đang có.
Ba hướng chú ý này không phải một bảng kiểm phải hoàn thành thật đúng. Trong một cuộc trò chuyện, bạn có thể chỉ nhận ra bàn tay mình đang siết lại hoặc ý muốn chen ngang. Trong lúc rửa bát, bạn có thể thấy tay đang chuyển động nhưng đầu đang lo đến ngày mai. Chính điều vừa nhận ra là chỗ để trở về với trải nghiệm hiện tại.
Quan sát cảm xúc mà không vội sửa mình
Cuốn sách đặt sự nhận biết trước yêu cầu phải hết giận, hết buồn hoặc luôn tích cực. Bạn có thể thấy một cảm xúc khó chịu mà không dùng nó để kết luận rằng mình yếu đuối. Đồng thời, có cảm xúc không có nghĩa phải làm theo mọi thôi thúc. Bạn vẫn có thể chọn không gửi một tin nhắn gây tổn thương, dành thêm thời gian làm rõ tình huống hoặc nói điều mình cần một cách cụ thể.
Quan sát không bảo đảm cảm xúc sẽ biến mất trong vài phút. Đôi khi điều được thấy là mình đang thiếu ngủ, có quá nhiều việc hoặc cần sự hỗ trợ. Nhận biết những điều đó có thể đi cùng hành động thực tế như nghỉ ngơi, giảm tải hoặc tìm người hỗ trợ phù hợp. Những gợi ý trong bài được rút từ góc nhìn của cuốn sách, không thay thế chăm sóc sức khỏe khi cần.
Bắt đầu ngay trong đời sống
Hãy chọn một việc quen thuộc: uống một ngụm nước, nghe người khác nói hết câu hoặc đọc một email. Cảm nhận việc đang làm và nhận ra tâm trí đang ở đâu. Không cần biến khoảnh khắc ấy thành một thành tích mới. Nếu quên quan sát, bạn có thể bắt đầu lại khi nhận ra. Trong tinh thần nghệ thuật làm như không, đời sống vẫn tiếp tục, và sự hiện diện có chỗ ngay giữa những việc bình thường ấy.
